Сингапурын Splice Media гэх Азийн медиа старт-апуудын сүлжээ, нөхөрлөлийн холбоо болсон хоёр хүний үүсгэн байгуулсан байгууллага бий. Тэд медиа салбарын хөгжлийн чиг хандлагыг бизнесийн нүдээр харж, судалж, зөвлөгөө өгч ажиллахаас гадна жил бүр Тайландын Чиан Май хотод Splice Beta арга хэмжээ хийх болсон нь Монголын медиа салбарынханд хэдийн танил болсон билээ.
Би энэ удаа тус байгууллагын үүсгэн байгуулагчдын нэг Алан Сүүнтэй 2025 оны хоёрдугаар сард Тайванийн Тайпэй хотноо подкастаар ярилцсанаа бичвэр болгон хуваалцаж байна.
– Ярилцлагаа таны хувийн түүхтэй холбоотой асуултаар эхэлье. Бид олон удаа уулзаж, ярилцаж байсан ч таныг сэтгүүл зүйтэй хэрхэн холбогдож, Splice Media-г яагаад эхлүүлэх болсон тухай огт асууж байгаагүй юм байна.
-Энэ ч ёстой урт түүх шүү. Би медиа салбарт хэдийн 30 жилийг өнгөрүүлжээ. Splice Media л гэхэд 10 жил болчихсон, хоёр долоо хоногийн өмнө ойн өдөр маань тохиосон. Харин би өөрийн карьераа Сингапурт цэргийн цэргийн алба хааж байхдаа радиод ажиллаж эхлүүлсэн. Чи мэдэж байгаа шүү дээ, Сингапурт бүх эрчүүд хоёр жил хагасын хугацаатай цэргийн алба хаах ёстой байдаг. Тэгээд намайг цэрэгт байхад коммуникацын чиглэлээр суралцсан юм байна, бидэнд мэдээ бэлтгэж өгч байж чадах уу гэсэн юм. Ингэж л би медиад хөл тавьсан даа. Нэг бодлын их азтай, учир нь өөрийн хүссэн карьераа цэргийн албанд эхлүүлнэ гэдэг Сингапурт тийм ч түгээмэл тохиолддог зүйл биш. Харин би үнэхээр азтай байсан гэж боддог.
-Сонирхолтой юм бэ. Би ёстой төсөөлөө ч үгүй юм байна.
-Гэхдээ яг үнэнээ хэлэхэд би хааяа жаахан ичдэг байсан. Чи боддоо, найзууд маань ойд гүйж, хүнд ачаа үүрч, марш алхаа давтаж байхад би мэдээ бичээд л. Мэдээж мэдээ бичих амархан байгаагүй л дээ, гэхдээ тэдэнтэй харьцуулахад амар байсан шүү.
-Цэргийн алба хаагаад дараа нь шууд хэвлэлийн байгууллагад сэтгүүлч болсон уу?
-Тийм ээ, радиод ажиллаасныхаа дараа телевизэд ажилд орсон юм. Тухайн үед Сингапурын телевизийн корпорац гэж нэртэй байлаа. Энэ нэрийг хэлэхэд чи намайг хэдэн настайг гадарлаж байгаа байх.
-Одоогийн MediaCorp компанийг хэлж байна уу?
-Тийм ээ, өнөөдөр хүмүүсийн мэддэгээр MediaCorp буюу бүр тодруулбал Channel News Asia. Би тэнд анхны сэтгүүлчдийн нэг нь болж ажилд орж байлаа. Их сонирхолтой цаг хугацаа байсан шүү, телевизийн салбарт урт удаан ажиллах эхлэл минь болсон. Сэтгүүлч, дараа нь сурвалжлагч, продюсер гэхчлэн шууд дамжуулалтад маш их ажилласан.
-Тэгээд Splice Media-г хэрхэн, яаж эхлүүлсэн юм бэ?
-Өө, тэр ч бүр сүүлд шүү. Томоохон компанид ажилласан миний хамгийн сүүлийн туршлага Yahoo-д байлаа. Би тухайн үед Ази тив дэх үйл ажиллагааг хариуцаж нийт зургаан жил ажилласан. Зургаан орныг хамарсан олон чадварлаг хүмүүстэй баг болж, суралцаж, өсөн дэвжсэн сайхан үе байлаа. Миний карьерт тодоор тэмдэглэгдэх сайхан үе.
Харин удалгүй компанийн зүгээс Азийн бүс нутагт анхаарал хандуулах нь багассан. Ингээд миний Yahoo-д ажилласан сүүлийн нэг жил хамрах улс, орнуудаараа явж өөрөө ажилд авсан, итгэж найдсан хүмүүсээ ажлаас чөлөөлөх байв. Надад энэ үйл явдал маш хүнд туссан. Төсөөлөөд үз дээ, жилийн турш би хүмүүсийг ажлаас чөлөөлж, чөлөөлөх болсныг дуулгаж, үүнийгээ аль болох ном, журмын дагуу, алдаа мадаггүй хийхийг хичээж байлаа. Энэ бүхний эцэст би сэтгэл зүйн хувьд нуран унаж, маш их ядарсан. Том корпорацууд иймэрхүү шийдвэрээ заримдаа ямар ч мэдрэмжгүй, бусдын амьдралыг үл тоомсорлон гаргадаг нь бүр ч хэцүү санагдсан. Ингээд би том корпорацад ажиллаж ханалаа гэж бодож, дахиж ийм том зүйлд дурлах ч үгүй юм байна гэдгээ ойлгосон.
Би тэр үед 40, 41 настай байсан буюу би тийм хөгшин бас залуу ч биш байсан нь надад амьдралын минь маш сонирхолтой үе шиг санагдсан. Яах вэ, алдаа гаргавал түүнийгээ засаж, залруулахад бас тийм ч хялбар биш нас л даа. Гэхдээ өөрийн гэсэн зүйлээ хийж үзэх сэн гэж удаан боддог байсны эцэст үзээд алдахаар шийдсэнээр Splice-ийн түүх эхэлсэн дээ.
-Хөөх. Таныг радио, телевиз, онлайн медиа гээд бүх төрлөөр ажиллаж байсныг сонсоход сонирхолтой байна. Энэ нь Splice Media-д бүх төрлийн хэлбэр, форматаар ажилладаг олон хүнийг нэгтгэхэд бас нөлөө үзүүлдэг байх даа.
-Тийм байж болох юм. Нэг таатай зүйл нь би мэдээний өрөөний ажлын урсгалыг дэндүү сайн мэднэ. Энэ нь маш олон хүнтэй харилцдаг хүний хувьд тэдний мэдээний өрөөний нөхцөл, өдөр тутмын ажил нь ямар байдаг, зовлон, жаргал нь юу вэ гэдгийг ойлгоход дөхөм болгодог. Тэр ч хэрээрээ редакцын бүх л хүнтэй харилцахад арай амар байдаг шүү.
-Та Splice Media-г юу гэж тодорхойлох вэ? Таны тавьсан олон илтгэл, зохион байгуулсан арга хэмжээг харахад надад бол Азийн болон бүс нутгийн медиа мэргэжилтнүүдийг холбосон өргөн сүлжээ, хүрээлэл гэж санагддаг. Харин та өөрөө юу гэж тодорхойлох бол гэдэг сонирхолтой байна.
-Хамт үүсгэн байгуулсан Ришад бид хоёрын хувьд сүүлийн 10 жилийн хугацаанд маш олон янзын хэлбэрээр ажиллаж үзсэний хувьд яг юу гэж тодорхойлох вэ гэхээр өөрсдөө ч шууд хариулж чаддаггүй юм. Анх эхлэхдээ бид хоёр медиа салбарт энэ чиглэлийн зөвлөгөө өгдөг үйлчилгээ гаргая гэж ярьж байлаа. Энэ маань зарим талаар биелсэн ч бид зөвлөгөөнөөс гадна багагүй сургалт орж эхлэв. Ийнхүү цаг хугацаа өнгөрөх тусам Splice-ийн тухай яриа ч өөрчлөгдөх болсон. Хэрэв онгоцонд хажууд суусан хүн маань намайг юу хийдэг вэ гэж асуувал би медиа бизнесийн зөвлөх гэж хариулах юм байна. Ингэвэл хамгийн энгийн, хялбар тодорхойлолт болно. Харин Splice-ийн үзүүлж байгаа үр нөлөөг харвал медиа орон зайд хүрээлэл бүрдүүлж байгаа гэвэл илүү оновчтой. Медиа экосистемд оролцогч тал бүрд хэрэгцээтэй бүхий л боломжийг бид олж харахыг хичээдэг. Чи сэтгүүлч, контент бүтээгч, энтрепренер, санхүүжүүлэгч, медиа судлаач хэн ч байлаа гэсэн бид асуудлыг чинь шийдэх, медиа салбарт үүссэн доголдлуудыг л засах зорилготой. Уучлаарай, хэтэрхий урт хариулчхав уу? Чи манай бүх л арга хэмжээнд оролцож байсан шүү дээ. Нэг өгүүлбэрээр тодорхойлооч гэвэл чи юу гэх вэ?
-Би ажлынхаа явцад, эсвэл найзууддаа Splice-ийн тухай ярихаар “Чи дандаа л Splice Media гэх юм, тэр чинь яг юу юм бэ” гэж асуудаг юм. Би тэгэхээр хүрээлэл буюу community л гэж хэлдэг. Зөв үү, буруу юу мэдэхгүй.
-За яах вэ дээ, энд үүсгэн байгуулагчдынх нь нэг нь хүртэл яг юу гэж тайлбарлахаа мэдэхгүй сууж байна.
-Хүрээлэл бас нээрэн маш гайхалтай сүлжээ бөгөөд талбар гэж хэлэх байна. Ялангуяа, бие даасан сэтгүүлчид болон старт-апуудад. Тэгж хэлбэл санал нийлэх үү?
-Тийм ээ, бидний хувьд энэ экосистемд учраа олох гэж байгаа старт-апууд, үүсгэн байгуулагчид, медиа контент бүтээгчид гээд хэн бүхнийг дэмжихийг хүсдэг. Өнгөрсөн хугацаанд бид маш олон старт-аптай ажилласан байна. Бидний хүсдэг, анхаардаг энэ салбарын хөгжил, шилжилт нь старт-апын орчинд л явагдана гэдэгт бид итгэдэг. Тиймээс том мөрөөдөлтэй, түүнийгээ хурдтай хийх боломжтой жижиг старт-апуудыг ойлгож дэмжих нь чухал.
-Та медиа бизнесийн зөвлөхөөр аль хэдийн 10 жил ажилласан байна шүү дээ. Мөн түүнээс ч өмнө та маш их туршлагыг хуримтлуулсан. Ингээд бодохоор Азийн медиа экосистемийн өөрчлөлтийг хэрхэн харж байна вэ? Мэдээж маш их зүйл өрнөж байна л даа.
-Тийм ээ, за байз. Хаанаас эхлэх вэ? Их хэцүү асуулт байна шүү.
-За, хамгийн чухал гурван зүйлийг онцолъё.
-За байз, эхлээд аль нь Азийн гэж болох бүс, орон нутгийн түвшний, аль нь дэлхийн хэмжээнийх вэ гэдгийг бодох хэрэгтэй. Дэлхий дахины хувь гэдгээс эхэлбэл хүн бүрд ойлгомжтой, хялбар байх. Мэдээж платформуудын тэргүүлэн хийж буй өөрчлөлтийг дурдах байна. Контент бүтээгчид, инфлюнсерүүдэд талбар бий болгож, шинэ контент, мэдээллийн шуурга мэт түрлэгийг бий болгосон нь медиа экосистемийн ойлголтыг маш өргөн болголоо. Тэгэхээр би үүнийг энэ орчинд гарсан эн тэргүүний өөрчлөлт гэнэ.
Дараачийн нэг зүйл нь сүүлийн 10 жилд онлайн медиа старт-апууд маш ихээр бий боллоо. Өртөг, зардлын хувьд өмнөхтэй харьцуулахад хамаагүй дарамт багатай болсон тул хүн бүрийн өөрийн ямар нэг медиа, контент эхлүүлэх боломжтой болсон. Хүмүүс өөр хоорондоо нийлж, сэтгүүлчид хоорондоо хамтран илүү энтрепренер байдлаар бизнесээ эхлүүлэх боллоо. Тэгэхээр өргөн хүрээнд энэ хоёр зүйл хамгийн чухал нь.
Бүс, орон нутгийн хэмжээнд гэвэл бид их сонирхолтой, тэр дундаа улс төрийн өндөр нөлөө бүхий медиа старт-апуудыг энэ цаг үед харж байна. Жишээ нь, Малайзын Malaysiakini, Филиппиний Rappler ч юм уу. Энэ хоёр улс орондоо улс төрийн хувьд томоохон нөлөө үзүүлдэг редакцууд болжээ.
-Медиа старт-ап гэж үг сонсох их сонирхолтой шүү. Учир нь, старт-ап гэдэг үг медиа гэхээс илүүтэй гол төлөв технологитой холбоотойгоор л бидэнд танигдсан. Ер нь Азийн медиа старт-апуудын нөхцөл байдлыг та ямар дүр зурагтай харж байна вэ?
-Миний хувьд старт-ап гэдэг үгийг тодорхойлбол өөрийн бүтээгдэхүүний зах зээлийн байршлыг тодорхойлох гэж байгаа ялгаагүй л компани. Тэгэхээр ийм ажил эрхэлж байгаа хүн миний орлогын суваг юу вэ, юу компанийг маань тогтвортой байлгах вэ, энэ нь зах зээлд үүргээ гүйцэтгээд орлогоо олох юм байна гэх мэтчилэн тооцоолол хийдэг. Нэг ёсондоо старт-ап бол үргэлж шинэ санаа туршиж байдгаараа, бусдаас юугаараа ялгарах вэ гэдгээ бодож байдаг.
Харин том институтийн хэмжээний, олон нийтийн компаниуд бол нэг л бүтээгдэхүүн хийдэг, тэр нэг л бүтээгдэхүүнээрээ гол төлөв танигдсан байдаг. Гэтэл чи старт-ап хийж байгаа бол яг үүнийг эсрэг нь гэсэн үг. Чамд шинэ зүйлс турших шийдвэр гаргах боломж нь байна, түүнийгээ хийгээд л үзэх ёстой. Ингэж байж л бүтээгдэхүүний зах зээлээ олно.
-Тийм ээ, шинэ тутам медиа старт-апуудын хувьд буюу жишээ нь бидний хувьд бол уламжлалт хэвлэл, мэдээлэлд ажиллаж байснаа старт-ап хийж түүнийхээ орлогын загварыг тодорхойлох нь гол асуудал болсон. Үүнтэй таны ярьдаг “viable media business” буюу “чадамжтай медиа бизнес” гэх ойлголт холбогдоно. Энэ нь яг юу гэсэн үг болохыг манай уншигчдад хэлж өгөөч.
-За, хамгийн энгийн тодорхойлолт бол чадамжтай байна гэдэг нь ажилтнууддаа цалингаа өгч чаддаг компанийг л хэлж байгаа юм. Үүсгэн байгуулагчийг өөрийг нь ч оруулна шүү. Нэг ёсондоо тухайн компанид бүртгэлтэй бүх хүн. Тэгээд хүссэн хугацаагаараа түүнийгээ хийж, бизнесээ авч явах чадвартай, тогтвортой байх. Би чадамжтай гэдгийг ингэж тодорхойлно.
Мэдээж ямар нэг тэтгэлэг, олон улсын дэмжлэг дээр тулгуурлаж бий болсон байгууллагууд ч олон байдаг. Үүнийг ч бас чадамжтай компани л гэнэ. Харин үргэлж ийм эх үүсвэрт найдаад байж болохгүй. Ингэж жил явсны дараа яах вэ гэдэгтэй нүүр тулна шүү дээ. Энд чи, бидний оролцож байгаа RightsCon хурал дээр л гэхэд тэтгэлэг, дэмжлэгийн тухай ярьж байгаа маш олон хүн байгааг чи анзаарч байгаа байх. Үүнд хэт найдахын нэг асуудал нь тэтгэлэг чамд хүмүүсийн хүсэж буй, хэрэгцээтэй, мөнгө төлж авахад бэлэн бүтээгдэхүүнийг хэрхэн хөгжүүлж, зарахыг заадаггүй. Чиний бүтээгдэхүүн хүнд хэрэгтэй байна уу, тэдний амьдралд нөлөөтэй юу, тэдэнд үнэ цэн өгч, чамайг тэр бүтээгдэхүүнийг хийсний төлөө мөнгө төлөх үү? Splice-ийн хувьд чадамжтай байна гэж үүнийг хэлдэг. Бид үүнд л анхаарлаа хандуулдаг.
Сэтгүүл зүйн ертөнцөд чи яаж мөнгө олдог вэ гэх асуулт маш их таардаг. Тэгээд үүнд хариулт хайх тусам, ухах тусам байгууллагад байдаг нэг асуудал бол тэд сэтгүүл зүйг борлуулах гэж оролдох. Энэ л гол асуудал. Чи зах дээр гараад “Хөгшөөн, би чамд сэтгүүл зүй зарах гэсэн юм, надад сар бүр 5 доллар төлөөч” гэж хэлнэ гэж бодъё. Энэ бол маш хэцүү наймаа. Бид энэ салбарт юу борлуулах учиртай вэ гэдгээ тодорхойлж чаддаггүй. Бид өөрсдөө сэтгүүлч болохоор бидний борлуулах ёстой, борлуулж чадах зүйл зөвхөн сэтгүүл зүй гэж бодоод байдаг. Энэ нь өөрөө асуудлын суурь юм шүү. Тийм болохоор маш нарийн, тодорхой авч үзэх ёстой буюу хэн нэгэнд хэрэгтэй, хэн нэгэн мөнгө төлөх ёстой тэр л зүйл байх учиртай.
-Гэхдээ хүн бүрийн хэрэгцээ ялгаатай шүү дээ.
-Тэр ч тийм шүү. Гэхдээ тэр нь өөрөө хамгийн гайхалтай тал нь. Яагаад гэвэл интернэтийн ачаар өдөр бүр хэдэн тэрбум янзын хэрэгцээ, сонирхол хүмүүст бий болж байна. Үүний хамгийн тод жишээг YouTube ороод харж болно. Бүх видеог нь үзвэл хэчнээн янзын суваг, хэчнээн төрлийн хэрэгцээ, хүсэл шаардлагыг дагаж бүтээгдэж байна вэ. Харин сэтгүүл зүй энэ замаас нь хазайчихсан. Бид хүмүүсийн хэрэгцээ, сонирхлын төлөө юу хийж чадах вэ гэдгээ бодохоо больчихсон. Эсрэгээрээ бид ингэж бодож байна, та нар миний бодож байгааг бодох хэрэгтэй гэж хандаад, тэр л хэвээрээ байсаар.
Дахиад хэлэхэд хүн бүрийн хэрэгцээ ялгаатай, маш олон төрөл гэдэг нь гайхалтай. Интернэт яг үүн дээр л цэцэглэн хөгждөг шүү дээ. Юм бүхэн маш нарийн, төрөлжсөн (niche) болж байна. Тийм нарийн тодорхойлсон хүлээн авагчид руу чиглээд байна шүү дээ? Интернэтэд угаас масс хүлээн авагчид зориулсан зүйл хийх боломжгүй, интернэтийн мөн чанар нь өөрөө тийм юм. Харин бидний алдаа гэвэл хүүхэд байхаасаа үзсэн телевиз, уламжлалт масс медиагаас авсан санаагаараа интернэтэд ажиллах гээд байдаг. Би нэг юм хэлье, тэгээд бүгдэд чинь таалагдана гэж төсөөлөх нь алдаа шүү.
-Сэтгүүлчдийн хувьд багаасаа энэ мэргэжлийг сонгох шалтгаан нь магадгүй алдартай болох, орон даяар хүн бүр таниад л гоё гэж боддог шүү дээ. Бас сэтгүүлчдийн хувьд эго ихтэй байдаг нь нууц биш. Хүмүүсийн үзэлтийн тоогоор, хүмүүсийн алга ташилт, урмаар л тэтгэгдэж сэтгэл ханамж авдаг. Харин та ийм хүмүүсийг niche буюу жижиг зах зээл рүү тэмүүл гээд байдаг. Ийм байх боломжтой юу?
-Би бол аль хэдийн боломжтой болчихсон гэж бодож байна. Энэ TikTok-чид, Youtube-чид, Instagram-ын одуудыг хар л даа. Өөр өөр хүрээлэлдээ алдартай байгаа биз? Бас ямар нөлөө бүхий болж байгааг нь харж байна уу? Аль хэдийн болоод байгаа нь харагдаж байна.
Гол нь сэтгүүлчид ийм формат, ийм арга замаар хүлээн авагчдадаа хүрч үйлчлэх тухайд маш зөрүүд хандлагатай байгаад байдаг юм. Тэгээд нөгөө Instagram-чидийгээ “Өө тэд сэтгүүлч биш, тэд юу хийж байгаагаа мэдэхгүй” гэж үргэлж өөрсдөөсөө гадуурхана. Тэд зүгээр л зугаацаж байна гэж үл тооно. Харин хэсэг хугацаа өнгөрсний дараа ухаан ороод “Өө бурхан минь, дэлхий өөрчлөгдөж байна” гэдгийг тэр инфлюнсер, контент бүтээгчид сонгуулийн үр дүнд нөлөөлөх үед л ойлгосон. Одоо улс төрд өрсөлдөж байгаа нэр дэвшигчид сонинд яриа өгөх үү, TikTok-чинтой ярилцах уу гэдэг сонголттой болсон байна. Ийм өөрчлөлтийг бид олон удаа харлаа шүү дээ. Ялангуяа, сүүлийн гурван жилд болсон өөрчлөлт энэ дунд хамгийн онцгой байлаа. Энэ өөрчлөлтөд контент бүтээгчид маш их нөлөөтэй байлаа гэж бодож байна.
-Тэгэхээр бид тэрхүү контент бүтээгчид болон Instagram-чидтай өрсөлдөх шаардлагатай болж байна.
-Яг тийм. Миний бодлоор бид тэднийг таньж эхлэхээсээ ч өмнө удаан хугацаанд өрсөлдөөний орчинд байсан. Тэдний нөлөө аль хэдийн ирчихсэн байсан. Харин бид тэдэнтэй мэдээллийн нэг экосистемд орсноо саяхныг хүртэл ойлгоогүй, түүнд итгэхийг хүсэхгүй явсаар ирсэн.
-Та сэтгүүлчид инфлюнсер, контент бүтээгчдийг дийлнэ гэж бодож байна уу? Одоо бид тэдэн шиг контентууд хийх шаардлагатай гэсэн үг шүү дээ. Харин сэтгүүлчдийн хийсээр ирсэн зүйл бол тодорхой форматтай, стандарттай мэдээ. Харин контент бүтээгчдэд ийм стандарт гэж үгүй. Заримдаа бүр хуурамч, ташаа мэдээлэл ч байх нь бий.
-Тэгэхээр контент бүтээгчийн өнцгөөс харъя. Эхлээд тэдэнд мэдээлэл байна уу? Би зориуд худлаа ярьдаг хүмүүсийг хэлээгүй шүү, яах вэ мөнгөний төлөө тэгдэг хүмүүс бий. Тэднийг хойш тавья. Контент бүтээгчдийн хувьд бол тэд үнэнийг хэлэх, олигтойхон контент хийхийг л хүсдэг хүмүүс. Тэгвэл тэдэнд баримт олж авах боломж бий юү? Тэдэнд мэдээ, сэдвээ илүү сайнаар хүргэхэд шаардлагатай мэдээлэл байгаа юу? Үүнийгээ нотлох баримт, дата байна уу? Энэ асуултад хариулах гээд бодохоор яг үнэндээ уламжлалт мэдээний редакцын хувьд илүү боломж юм шиг санагдахгүй байна уу? Яаж өрсөлдөх юм бэ гэх таны асуултад би ингэж хариулах юм байна.
Гэхдээ мэдээний өрөөнхийхөн контент бүтээгчидтэй ажиллахыг хүсдэггүй л дээ. Өөрсдөөс нь их өөр, хол хүмүүс гэж боддог. Гэтэл хамтран ажиллах боломж уг нь бий, ажиллах ч ёстой, яагаад гэвэл контент бүтээгчид хүлээн авагчдад яаж хүрэх вэ гэх замыг мэддэг. Тэд орчин үеийн энэ платформуудын онцлог, хэрэглэгчдийн онцлогийг дэндүү сайн мэднэ. Тиймээс хамтарч ажиллах ерөөсөө ч буруу биш, бидний ажил бол мэдээ, контентоороо үнэн, бодит баримтыг хүргэж байна уу л гэдэг асуудал.
-Бид нэг стандарт гэх хайрцагт баригдаад байдаг юм шиг санагдлаа. Бид энэ хайрцгаас гарах хэрэгтэй байх нь.
-Тийм шүү. Чи сүүлийн хоёр жилд сонгогдсон улс төрчдийг хар даа. Тэд сэтгүүлчдээс түрүүлээд хайрцгаас гарч сэтгэсэн.
-Таны ярианаас сонирхол татаж байгаа бас нэг зүйл нь та бүтээгдэхүүн гэж хэд хэд дурдлаа. Бид үргэлж мэдээ, нийтлэл гэдэг үг ашигладгаас биш ажлаа бүтээгдэхүүн гэж тодорхойлж байсан нь үгүй. Энэ тухай дэлгэрүүлж яриач.
-Бүтээгдэхүүн эсвэл үйлчилгээ ч гэсэн болно л доо. Хүмүүс гэхдээ бүтээгдэхүүн гэхээр ихэвчлэн барьж, хүрч болох ямар нэг биет зүйл гэж ойлгодог л доо, тийм ээ?
Би бол бүтээгдэхүүн гэдгийг хүний хэрэгцээнд тулгуурласан, түүнийг нь шийдвэрлэж байгаа зүйл гэж хэлнэ. Жишээ нь, хотод зорчихын тулд хоёр дугуйтай, дөрвөн дугуйтай юугаар ч юм явж л таарна. Гэхдээ яагаад Uber, Grab-ыг сонгодог вэ? Uber жишээ нь ямар асуудал шийдэж байна вэ? Хүмүүс ийш, тийш явмаар гэхдээ үр ашигтай үйлдэл хийхийг хүсэж байна. Хүмүүс жолоочид хаашаа, хаагуур явахаа тайлбарлаж суухыг хүсэхгүй байна. Энэ утгаараа Uber бол тулгарсан асуудлыг шийдэж байгаа маш гайхалтай бүтээгдэхүүн. Өөр нэг жишээ бол Starbucks. Хүмүүс ийшээ зөвхөн кофеноос болж ордоггүй. Харин гэртээ эсвэл ажил дээрээ суумааргүй үедээ буюу зарим нь гуравдагч орчин ч гэдэг, тэнд ажлаа хийх, хүнтэй уулзахын тулд Starbucks-т мөнгө төлдөг. Энэ чухал шүү. Тэгэхээр Starbucks-ийн хувьд бүтээгдэхүүн нь хүмүүст уулзалт хийх, найз нөхөдтэйгөө цагийг өнгөрүүлэх орчин бүрдүүлж өгч байна, үүний тулд ердөө кофе авах л хангалттай. Ингээд бодвол тэдний бүтээгдэхүүн бол кофе биш орчин юм.
Энэ мэтчилэн бусад бүтээгдэхүүний талаар бодоод үзээрэй. Зөвхөн хөл дүүжлэх унаа гэвэл Toyota, Suzuki гээд бүгд л машин шүү дээ. Гэвч хүмүүс яагаад BMW авдаг юм бэ? Энэ бол өөр ангилал, өөр статус, өөр хэрэглээ байх. Apple ч ялгаагүй, хүнийг тодорхой өөрийгөө илэрхийлэх хэв маяг, анги бүлэгт нь оруулж өгч байна.
-Илүү хувь хүний шинжтэй онцлогууд байна, тийм үү?
-Тийм ээ, ер нь эцсийн дүнд бид бүгд л хүн шүү дээ. Заримдаа бид өөрийгөө илэрхийлэх, хэн нэгэнд батлан харуулах хэрэгцээтэй болдог. Тийм болохоор гоё машин авч унадаг. Заримдаа илүү ая тухыг эрхэмлэдэг. Тийм учраас хувцсаа өөрөө угаалгүй хими цэвэрлэгээнд өгч, индүүдүүлдэг. Энэ мэтчилэн бидний мөнгө төлдөг хэрэгцээ олон бий. Яг энэ шинж, энэ зан төлөвийг сэтгүүл зүй үл тоогоод байдаг. Сэтгүүл зүй хүмүүсийн хэрэгцээг мэдэрч чадахгүй, эсвэл үл тоогоод байгаа учраас хүмүүс мөнгө төлөхийг хүсэж буй тэр хэрэгцээтэй зүйлийг нь санал болгож чадахгүй байна.
-Тэгэхээр бид мэдээ хүргэхээс гадна тэрхүү ямар нэг хэрэгцээтэй хүмүүст түүнийг нь санал болгох тухай бодох ёстой байх нь ээ, тийм үү?
-Эхний алхам бол бид үүнийг мэдээ гэхээс зайлсхийх. Редакцад ажилладаггүй хэн нэгний хувьд мэдээ гэж яг юу юм, сурвалжилга, нийтлэл тэр бүгдийг нарийн мэддэггүй шүү дээ.
-Тэгээд юу гэх вэ?
-Жишээ нь TikTok, YouTube дээр үзэж байгаа зүйлээ та мэдээ гэж боддоггүй байх. Юу байхаас үл хамаарч ямар ч гэсэн хэрэгцээтэй мэдээлэл байдаг тийм үү? Тухайлбал, ямар нэг шинэ зүйл суръя, эсвэл унтраалга, гэрлийн чийдэнгээ сольё гэвэл YouTube ороод л сурч болно. Энийг заавал мэдээ гэж нэрлэдэггүй, харин тухайн цаг мөчид хэрэг болж буй хэрэгцээтэй мэдээлэл шүү дээ.
-Зургаан жилийн өмнө таны хичээлд сууж байхдаа “хэрэглэгч” гэж ярьж хэвших ёстой юм байна гэж бодож байсан маань санаанд орж байна. Харин өнөөдөр хэрэгцээтэй мэдээлэл гэх шинэ өнцгийг олж авлаа.
-Хэрэглэгч гэх үг гэхдээ их ярвигтай л даа. Технологийн талаас орж ирсэн учраас. Харин үйлчлүүлэгч гэвэл зүгээр юм болов уу. Тэгж нэрлэвэл би ямар нэг хүссэн зүйлийг нь өгч байна, тэд надад төлбөр төлж байна гэсэн ойлголт үүсэж болох юм.
-Тийм ээ, гэхдээ миний хувьд хэрэглэгч гэснээр хэрэг болох зүйл өгөх ёстой гэж ойлгоход хялбар юм уу гэж бодоод.
-Тийм ээ, нөгөө гэрлийн чийдэнгийн жишээ рүү эргээд очиход, бид үргэлж хүлээн авагчийнхаа араас яв гэж заалгасан. Бид тэднийг хүлээн авагч, хүлээгээд л сууж байдаг гэж ойлгодог.
-Голын нөгөө эрэг дээр үү? Тэгээд тэдэн рүү нэг даллачихаад л.
-Яг тийм. Бас юу гээч. Уламжлалт медиад бид хүлээн авагч гээд тэднийг хүн ам зүйн статистик төдий л хардаг. 18-24 настай, дийлэнх нь эмэгтэй, боловсролтой, ийм тийм гээд л. Гэтэл бодит амьдрал дээр шал өөр шүү дээ. 18-24 насны эмэгтэйчүүдэд дуртай, дургүй маш олон ялгаатай зүйлс, ялгаатай хэрэгцээ бий. Учир нь, бид бүгдээрээ л хүн. Хүн ямар олон янз билээ дээ. Энэ бол манай медиагийн хүмүүсийг маш ерөнхийлөн ангилж, бүлэгт хувааж ирсэн муу зуршил. Тэгээд хялбараар нь үүнийгээ хүлээн авагч л гэчихдэг. Тэд юу хүсэж байна, юу хэрэгцээтэй байна, юунд санаа зовж байна гэж бодолгүй нийтэд нь хүлээн авагч л гэе гээд.
-Энэ тухай ярьсных медиа дахь бүтээгдэхүүн хөгжүүлэлтийн талаар хөндье. Энэ тухай ярихдаа бид юуг анхаарах ёстой вэ?
-Бүтээгдэхүүн хөгжүүлэлт гэдэг бол хэн нэгэнд ямар хэрэгцээ шаардлага байна вэ гэдгийг урьдчилан таамаглах мэдрэмжээс эхэлнэ. Энэ мэдрэмж бодитой эсэхийг хэрхэн мэдэх вэ, яг эндээс л эхэлнэ. Мэдрэмж ажиглалтаас урган гарна. Жишээ нь, өглөө бүр 7 цагт хүүхдээ хүргэж өгдөг ээж байлаа гэж бодъё. Тэгвэл энэ ээж хүүхдээ хүргэж өгөхийн тулд ямар бэрхшээлтэй тулгарч байна вэ, үүнийг тодорхойлж түүний хүүхдээ хүргэх зам мөрийг ажиглахаас эхэлнэ. Хүүхдийг нь яг 7 цагт өдөр бүр хүргэж өгөх үйлчилгээ санал болгож болно шүү дээ. Ингэснээр түүний туулдаг ийм, ийм саад тотгорыг арилгана, харин тэр танд мөнгө төлнө. Ийм л энгийн зүйл шүү дээ. Тэгэхээр хэнд, юу хэрэгцээтэй байна вэ гэдгийг мэдэхийн тулд маш сайн ажиглах ёстой. Одоо ямар байна вэ гэдгийг бас маш сайн зурагла. Тэгээд тэнд арилгаж болох ямар үе шатууд байна, түүнийгээ дахин дахин нягтал. Үнэхээр хэрэгцээтэй юу гэж. Үнэхээр асуудлыг шийдвэрлэж чадаж байна уу? Яг л чи бид хоёр энэ подкаст студид сууж байгаатай адил. Хэн нэгэн нь ийм студи хийе, дажгүй бизнес байна гэж бодсоных байх, тийм ээ? Энэ чиний ямар асуудлыг шийдэж өгөв?
-Гадаадад явж байхад маань подкастаа бичих аятайхан өрөө бий болгож өглөө.
-Тийм ээ, чи өөр улсад ирчихсэн, танихгүй газар боловч найдвартай орчин хэрэгтэй байлаа. Яг л энэ шүү дээ. Бидэнд бичлэгийн өрөөг маань зааж өглөө, чи картаа хийгээд л шууд бичлэгээ эхлүүлээд хэчнээн амар байна. Энд Тайпэй хотоор нь микрофон, кабель хайж явах шаардлагагүй, ийм л асуудлыг шийдэхийн төлөө хүмүүс мөнгө төлж байна. Толгой өвтгөсөн асуудлыг үгүй хийхийн тулд, яг л өвчин намдаагч шиг учраас хүмүүс мөнгө төлж байна. Энэ чинь л бүтээгдэхүүн хөгжүүлэлт. Хэн нэгэнд хэрэгцээтэй байх, үүнийг хэрхэн шийдэх вэ, тэгээд эндээс хэдий хэмжээний мөнгө олж болох вэ гэдэг тооцоолол.
-Бизнес сэтгэлгээ чухал байх нь, гэхдээ сэтгүүлчид энэ тал дээр тэр бүр сайн байдаггүй.
-Ихэнх сэтгүүлч яагаад ч юм мөнгөний тухай ярих сонирхолгүй байдаг. Гэтэл энэ бол хэн нэгний хэрэгцээний тухай л асуудал шүү дээ. Чи хэрхэн хэн нэгэнд үйлчилгээ үзүүлэх вэ. Тэднийг хэрхэн “халамжлах” вэ. Хэн нэгний толгой өвтгөсөн, санааг нь чилээсэн тэр зүйлсийг нь хэрхэн үгүй хийх вэ? Uber ийш тийш явахад амар хялбар болгож өглөө. Яг ийм нүдээр хараад эхэлбэл асуудал маш олон бий. Бүх зүйл сонирхолтой болж эхэлнэ. Яагаад гудамжны булан бүрд дэлгүүр байдаг юм, тэнд хэн нэгэнд хэрэгцээтэй нэг үйлчилгээ бий болоод л тэр шүү дээ. Үүнийг редакц дээрээ бодоод үзэх хэрэгтэй. Тэгвэл асуудлыг олж харна.
Сэтгүүл зүй ер нь хүмүүс өөрөөс нь юу хүсээд байгааг мэдэрдэггүй дэлхийн ганц салбар байх шүү. Миний анзаарснаар өнгөрсөн 50 жилийн хугацаанд уламжлалт хэвлэл мэдээллийн хувьд үйлчилж байгаа үйлчлүүлэгч нь гэхээр уншигч биш зар сурталчилгаа захиалагчдыгаа л хэлдэг байсан. Ингэж л бид хүлээн авагчдаа “зардаг” болсон. Борлуулалт хийнэ гэхээр нэг машины сурталчилгаа байвал “Өө бидэнд 24-31 насны ажил эрхэлдэг хүмүүс бий. Тиймээс манайд сурталчилгаагаа гарга, мөнгө төл” гэдэг.
-Үүнд зах зээлийн багтаамж ямар нөлөөтэй бол? Жишээ нь, Монголын гурван сая хүн амд хэрэглэгч мөнгө төлдөг загвар хэр боломжийн гэж та бодож байна?
-Мэдээж хэдэн хүн үүнийг хэрэглэж байж чиний хийх гэж байгаа зүйл өөрөө өөрийгөө тэтгэн авч явж чадах бизнес бүтээгдэхүүн болох вэ гэдгийг таамаглаж, тооцоолж болно. Хүнд үнэхээр хэрэгцээтэй зүйл хийгээд өндөр үнэ тогтоосон ч болно шүү дээ. Угаасаа хүн бүрд хүртээмжтэй, хүрэх бололцоотой байх албагүй гэдгийг бид дээр дурдсан.
Миний хэлэх бас нэг зүйл бол сэтгүүл зүйг зарна гэж битгий бод. Мэдээг битгий зар. Хүмүүс зөв, тодорхой шийдвэр гаргахад ямар асуудал тулгарч байна түүнийг нь л ол. Тэгснээр тэдэнд мөнгийг нь, цаг хугацааг нь, стрессийг нь үгүй хийж чадаж байна уу? Хүмүүст өглөө бүр хэрэгцээтэй маш нарийн, ялгаатай зүйлс байдаг шүү. Үүнийг ойлгож, шийдэж чадах, тэндээс өөртөө ашиг тус бий болгож чадах энтрепренер сэтгэлгээ бидэнд хэрэгтэй.
-За сэдвээ өөрчилье. Та бүс нутгийн хэмжээнд олон сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийг холбосон сүлжээнд байдаг, тэдний асуудал, бэрхшээлийг сонсож байдаг хүний хувьд орчин цагийн медиад тулгарч байгаа асуудлуудыг хэрхэн харж байна вэ? Жишээ нь, энд RightsCon дээр өөрчлөгдөн буй мэдээллийн орчин, хуурамч мэдээллийн энэ эринд хамтын ажиллагаа, хамтдаа байхын чухлыг хэлэлцэж байна.
-Энэ их хэцүү асуулт байна. Жишээлсний дагуу хуурамч мэдээлэл бол платформын онцлогоос хамаараад хэзээд л байсан асуудал. Олон нийтийн сүлжээний алгоритм бол сэтгүүл зүйн үнэт зүйлийн яг эсрэг ажилладаг шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл аливаа мэдээ, контент баримттай болохоор нь алгоритм харуулдаг биш харин сэтгэл хөдлөл төрүүлдэг, сэтгэл хөдлөлийг тэтгэдэг учраас л бидэнд харуулдаг. Тийм учраас дэлхий дахинаа болж буй үйл явдал сайн, муу эсэхээс үл хамааран сэтгэл хөдлөлд суурилсан хариу үйлдэл л сошиалаар дамжин бий болно.
Бид үүнийг байгаагаар нь хүлээн авахаас аргагүй. Харин мэдээлэл хүлээж авах хэв маяг, зуршлынхаа талаар авч үзэх хэрэгтэй. Бид өдөрт хэчнээн цаг хугацааг дэлгэц ширтэж өнгөрүүлж байна вэ? Тэгээд тэндээс юу олж авч байна вэ? Зүйрлэвэл та өдөр бүр McDonald’s ороод цадаад байгаа мэт боловч өөрт хэрэгтэй шим тэжээлээ авч чадахгүй байхтай л ижил зүйл шүү дээ.
-Нөгөө талаар олон нийтийн сүлжээ платформууд дээр суурилсан медиа компаниуд олон болсон. Тэдний хувьд платформоос хамааралтай байх эрсдэл тулгарч байх шиг.
-Тийм ээ, хамгийн хэцүү нь яг юун дээр дараад, юун дээр лайк дарснаараа юуг харж, харахгүй байна вэ гэдгийг бид мэдэхгүй байна. Чиний мэдээлэл хүмүүсийн хананд, хэзээ хэрхэн гарах нь мэдэгдэхгүй. Энэ хэцүү тийм ээ?
-Алгоритм.
-Тийм ээ. Бид алгоритм яаж ажиллаад байгааг харж байгаа ч, яг яагаад гэдгийг мэдэхгүй байна. Хэн нэгний анхаарлыг л татах ёстой гэвэл маш нарийн төлөвлөөд, хариу үйлдлийг нь тооцоод хийж болно. Гэтэл энэ платформуудад ямар ч тийм төлөвлөх, тааварлах боломж алга.
Жишээ, нь нэг гоё thumbnail зураг тавьсан гэж бодъё. Эхлээд хүн яагаад тэр товчлуур дээр дарав гэдгийг мэдэх маш хэцүү. Яг юу нь татав. Яах вэ thumbnail нь гоё байсан байж болно, гэхдээ тэр хүн яг юу хүсэж байсан бэ гэдгийг эндээс мэдэх боломжгүй. Алгоритмд зориулж, тохируулж юм хийхийн хүнд тал нь энд байна. Шалтгаан, үр нөлөөг тооцох боломжгүй. Зөв юм хийж байгаа эсэхээ мэдэх аргагүй.
-Найзынхаа дайсан нэг асуултыг тавихад эрэн сурвалжлагч, нийгмийн асуудал хөнддөг сэтгүүлчдийн хувьд цахим дайралтад их өртдөг. Үүнийг хэрхэн даван туулах вэ?
-Мэдээж маш хэцүү л дээ. Цахимаар дайрах, троллууд онилох үед маш их тэвчээр, зориг шаардана. Хэрэв эрэн сурвалжлагч бол олон нийтийн сүлжээнд орж, бүх утгагүй юмнуудад боломж олгох хэрэг байна уу? Зарим өөрчлөлт нам гүм байхад ирдэг. Ер нь хүн бүр нээлттэй байх албагүй шүү дээ. Интернэт орчинд чи олон хүний анхаарлыг татна гэдэг чамайг доош чангаах олон хүмүүс л бий гэсэн үг. Хэрэв тэд биш бол ботууд бас бий. Энэ нь хайран сайхан өдрийг чинь баллах шал дэмий зүйлс.
-Сүүлийн үед бас улс төрчид ялангуяа хэвлэл мэдээллийг худал, хуурамч гэж дураараа хараах боллоо. Та үүн дээр ямар байр суурьтай байдаг вэ?
-Энэ тулаанд бол ялах боломжтой шүү. Тэд ингэж дайрснаараа сэтгүүлчийг зогсоож чадахгүй ээ. Гол нь энэ үед сурвалжилга чинь баримт, нотолгоотой гэдэгт л анхаарлаа хандуул. Энэ бол чиний бат, бөх зогсож чадах үнэн. Үүнийгээ хэрхэн олж авсан бэ, яаж ажилласан бэ гэдгээ хүмүүст хуваалцаж болно. Угаасаа бүх хүн чиний ярьж, хэлж, бодож байгааг дэмжинэ гэж үгүй. Хүн угаасаа л тийм байдаг. Тэгээд тэд цахим орчинд нэр, нүүрээ нуувал бүр ч хэцүү. Улс төрчид ч бас тэгж л байдаг. Ийм үед ажлаа л сайн хий.
Бас өөрөөсөө хийж байгаа зүйл минь энэ цаг үе, нийгмийн өөрчлөлтөд үнэхээр хувь нэмэр оруулах зүйл мөн үү? Хэрэв сэтгүүлч байхын тань зорилго тэр юм бол юуг өөрчлөхийг зорьж байна вэ? Энэ хамгийн зөв зам, хувилбар мөн үү гэдгийг асуу.
-Төгсгөлд нь та Монголын медиа салбарынханд юу гэж хэлэх вэ?
-Би бараг 20 жилийн өмнө Монголд очиж байсан юм байна. Аравдугаар сард байх аа. Тэр аяллын үеэр олон сонирхолтой зүйл ажиглаж байлаа. Тухайн үед дөнгөж Louis Vuitton нээгдчихсэн, тэр дэлгүүрийг би андуураагүй бол Сингапурын компани менежментийг нь хийж байсан. Гудамжаар том, том машин хөлхөөд л. Монголын эдийн засаг хаа хүрэх нь вэ гэх бодол, эргэцүүлэл өгч байлаа. Мөн Орос, Хятадын дунд орших улсад уул уурхайн салбарт нь Австрали орж ирээд маш сонирхолтой л дүр зураг байсныг санаж байна.
-Одоо дахиад очих цаг нь болсон байх аа. Манайд 400 шахам хэвлэл мэдээлэл бий гэх тоо бий.
-Хөөх. Гол нь хүнд хэрэгтэй зүйлийг нь өгөхөд л төвлөрөөрэй. Дэлхийн хаана ч бай, хүмүүст маш тодорхой, нарийн хэрэгцээнүүд бий. Түүнийг нь олж, тэдэнд үйлчилж, тэрийг нь амьдрах чадвартай бүтээгдэхүүн болгох нь чухал. Хүмүүст анхаарлаа хандуул.